Madde Bağımlılığı ve Ergenlik

Uyarı: Bu makale madde bağımlılığı konusunu çeşitli yönlerden incelemektedir. Madde bağımlılığı ile baş etmekte zorlanıyorsanız en yakın sağlık kuruluşundan yardım talep edin.

Madde Bağımlılığı Nedir?

Madde bağımlılığı, vücudun işlevini bozmasına rağmen kişinin kullanımına devam ettiği ve zarar gördüğü maddelerden vazgeçememesidir. Madde bağımlılığını ele aldığımızda sigara, alkol ve uyuşturucu maddeleri görmekteyiz. Bağımlı kimse madde kullanımına ara verdiğinde yoksunluk yaşar. Bağımlı kişi süreç içerisinde madde kullanım miktarını/dozunu artırır.

Madde Bağımlılığının Sebepleri

Madde kullanımına başlama nedenleri kişiden kişiye değişmekle beraber birtakım ortak noktalar barındırır. Ortak noktalardan, merak, yakın arkadaşın madde kullanması, akran baskısı, ebeveyn veya yetişkinlerin model alınması olarak bahsedebiliriz. Aynı zamanda kişinin madde kullanan bir grubun üyesi olması ve madde kullanımını eğlenceli bulması bağımlılık için risk oluşturan faktörler arasındadır.

Ebeveynlerin madde kullanımına karşı otoriter bir tutum izlemesi bireyin madde kullanımını sürdürmesinde önemli bir etken olarak karşımıza çıkabilir. Otoriter tutumun sonucu olarak bireyde merak duygusu ya da otoriter ebeveynin tutumuna tepki olarak karşımıza çıkar.

Literatürdeki çalışmaları incelediğimizde madde kullanımının biyolojik, psikolojik, sosyal etkilerinin olduğu görülmektedir. Ailesinde madde kullanan birinin olması, madde bağımlılığının yaygın olduğu bir yerde büyümek vb. gibi durumlar madde kullanımı davranışı açısından tetikleyici faktörler olarak karşımıza çıkmaktadır. Ailede madde kullanımının olması ile bireyin madde kullanma olasılığı arasında olan pozitif korelasyon (ilişki), madde kullanımı davranışının biyolojik boyutunu göz önüne sermektedir.

Ergenlerde Madde Bağımlılığı

Ergenlik dönemi bilindiği üzere çocukluktan yetişkinliğe geçişteki bir köprüdür. Bu dönemde bireyler benmerkezci bir anlayışa sahiptir. Benmerkezci anlayışın bir sonucu olarak madde kullanma davranışı, dikkat çekme, saygınlık kazanma gibi noktalarda güdüleyici etki yaratabilmektedir. Aynı zamanda madde kullanımı otoriteden öç alma isteğinin bir tezahürü olarak da ortaya çıkabilir. Daha fazla açıklamak gerekirse, lise çağındaki ergenin yasak olmasına rağmen sigara içme davranışı göstermesi, yasağın çiğnenmesi ile otoriteye karşı geldiği inancına sahip olmasıdır.

Genç ve Seyyar (2010) tarafından yılında yapılan bir araştırmaya göre ailesinde alkol bağımlısı olan kişinin, diğer ergenlere göre alkol kullanma davranışında bulunma olasılığı üç kat fazla olduğu ortaya konulmuştur. Bu araştırmanın ışığında madde kullanımında kalıtımsal yönü görebilmekteyiz.

Başka bir araştırmaya göre, bağımlı ebeveyne sahip bireyin, herhangi bir madde kullanmayan ebeveyne sahip bireylere oranla daha fazla madde bağımlılığına nörolojik yatkınlığı olduğu tespit edilmiştir. Ailesinde alkol kullanma öyküsü olması, ergenin/çocuğun yaşamının ileriki dönemlerinde alkol bağımlısı olmasında belirleyici bir faktör olduğu da tespit edilmiştir. (Ögel ve ark, 2005)

Ergenlik Dönemi ve Madde Kullanımı
Ergenlik ve Madde Bağımlılığı

Ergenlik döneminde madde kullanımı, ergenin bir ihtiyacının karşılığı olarak ortaya çıkması olasılık dahilindedir. Türker’in 2016 yılında makalesinde bahsettiği gibi ergen günlük hayatın sıkıntılarından kaçmak için sığınacak bir cennet aramaktadır. (Türker, 2016) Bu cennet de ergen için madde olabilmektedir.

Buna Göz Atın  Ben Narsist miyim?

Köknel’in 1998 yılında yaptığı bir çalışmaya göre de özgüveni zayıf ve kaygılı kişilerin günlük hayatın stresinden ve yüklerinden kaçma eğilimi vardır. Madde kullanımı da kaygıyı azaltma (erteleme), zorluklardan kaçma isteğine karşı bir destekleme aracı olarak ele alınması madde kullanma davranışını tetikleyici faktöre sahiptir. Araştırmada bazı kişilerin, sorumluluklardan kaçma eğilimi olan, zayıf kişilik özelliklerine sahip olma gibi özelliklerinden ötürü maddeye sığınabilme ihtimali ortaya konulmuştur.

Madde Bağımlısı Ergen ve Aile

Ergenlerde madde kullanımını ele aldığımızda, ulaşması daha kolay olan iki madde göze çarpmaktadır. Bunlar sigara ve alkoldür. Madde kullanmaya başlayan ergenler (genellikle) öncelikle sigara kullanmayı daha sonra da alkol kullanmayı deneyecektir. Sıranın önce sigara daha sonra alkol olmasının temel sebeplerinden birisi de ergenin sigaraya daha kolay ulaşabilmesidir.

Madde Bağımlılığında Ailenin Rolü
Madde Bağımlılığıda Ailenin Rolü

Kişinin sağlıklı bir gelişim gösterebilmesi, yaşamının ilk yıllarında sağlıklı aile ilişkileri kurabilmesinin rolü oldukça büyüktür. Aile kişinin sevgi, saygı, değer görme gibi duygularını deneyimleyebileceği ilk adrestir. Sağlıklı gelişimin sağlanabilmesi için ailede temel duyguların yeterince deneyimlenebilmesi gereklidir. Aile ilişkileri açısından sorun yaşayan kişiler, temel duyguların eksikliğini giderebilmek için bir arayış içine girebilir. Kişinin Aile ilişkileri bakımından, sağlıklı aile ilişkisi olmayan ergen, sorunların çözümünü madde kullanımında arayabilmektedir.

Aile ilişkileri açısından, sürekli kavga eden ebeveynlerin varlığı madde kullanımı açısından risk faktörüdür. Aynı zamanda diğer risk faktörleri de, sadece maddi ihtiyaçları yerine getirilmesi, çocuk ve ailenin iletişim eksikliğidir.

Ergende Madde Kullanımı ve Akran Etkisi

Ergenin madde kullanma davranışı göstermesinde bir diğer faktör de akran/arkadaş baskısıdır. Ergene göre arkadaş çevresinden dışlanma, onlardan farklı olmak korku verici olabilir. Bu bilgi ışığında şu değerlendirmeyi yapabiliriz; Arkadaş grubunda madde kullandırtmaya yönelik baskıların çoğu ergenin madde ile tanışması ile sonuçlanabilmektedir.

Madde kullanımı davranışını etkileyen birden fazla faktör olmakla birlikte bu makalede belirli yönleri ile konu incelenebilmiştir. Diğer faktörler, medya etkisi, gelenekler vb.’dir. İlerleyen yazılarda madde kullanımı konusu daha detaylı olarak ele alınacaktır.

Kaynaklar ve İleri Okumalar

  1. Dikec, Gul & Baysan Arabaci, Leyla & Tas, Gulsenay. (2018). Çocuk ve Ergenlerde Madde Kullanımı, Suça Yönelme, Ruhsal Bozukluklar ve Hemşirelik Bakımı. Bağımlılık Dergisi.
  2. Taylan, Hasan. (2018). Madde Bağımlılığı Sürecinde Ailenin Rolü.
Mersin Üniversitesi-Psikoloji Bölümü'nden 2020 yılında mezun oldum. Covid-19 döneminde yaygınlaşan "Online Terapi" yöntemi ile psikolojik danışma vermeye devam etmekteyim. Mersin Üniversitesi- Psikoloji Lisans 2016-2020 Çağ Üniversitesi- Psikoloji Yüksek Lisans 2021-...
Yazı oluşturuldu 64

Benzer yazılar

Aramak istediğinizi üstte yazmaya başlayın ve aramak için enter tuşuna basın. İptal için ESC tuşuna basın.

Üste dön